Narcistisch gedrag of narcistisch misbruik wordt vaak gekoppeld aan zichtbare gedragingen zoals; woede, kritiek, schelden en schreeuwen of openlijke vernederingen. Maar er bestaat ook een subtielere, minder zichtbare vorm van agressie die net zo, of misschien wel gevaarlijker is dan de zichtbare variant: passieve agressie. Dit is een indirecte vorm van boosheid en weerstand die slachtoffers in complete verwarring en onzekerheid achterlaat.
In dit artikel ga ik in op dit fenomeen. Je leert wat het is, hoe je her kunt herkennen en het belangrijkste, hoe je jezelf ertegen kunt beschermen.
Wat is passieve agressie?
Passieve agressie is een manier om boosheid, woede of onvrede te laten merken zonder dit direct te benoemen. In plaats van te zeggen wat er mis is gebruikt een narcist indirecte signalen zoals stilte, sarcasme of het expres vergeten van afspraken. Je kunt je voorstellen dan wanneer jij je van geen kwaad bewust bent en iemand zet deze technieken in je extreem in verwarring kunt raken.
Bij narcisten is dit gedrag zelden onschuldig. Het wordt bewust of onbewust ingezet als manipulatiemiddel. Dit kan het doel hebben om jou uit balans te brengen, te straffen, de macht of controle te behouden en te zorgen dat jij continue aan jezelf twijfelt.
Hoe narcisten passieve agressie gebruiken
Narcisten zetten passieve agressie vaak in om conflicten te vermijden terwijl ze tóch hun zin krijgen of controle behouden. Hieronder vind je enkele voorbeelden van passieve agressie.
1. Stiltebehandeling/ stonewalling
De stiltebehandeling, ook wel stonewalling of ‘the silent treatment’ genoemd is een van de meest verraderlijke en vaak effectieve manieren van passieve agressie die een narcist kan inzetten. De narcist vindt dat jij iets verkeerd hebt gedaan of gezegd. In plaats van dit met je te bespreken, zoals normale mensen zouden doen, kiest hij er bewust voor om je uren, soms dagenlang te negeren om je ‘te straffen’ voor iets waarvan jij niet weet dat je het (verkeerd) hebt gedaan.
2. Sarcastische opmerkingen
Narcisten maken graag ‘grapjes’ of geven ‘complimenten’ die dus niet grappig zijn maar wel degelijk steken onder water bevatten. Denk aan: “Je haar zit leuk! Had je je borstel weer eens gevonden?” of “Haha, Ik wist niet dat jij kon koken zonder keukenbrand te veroorzaken.”
Hij laat het luchtig en grappig klinken maar het ís niet grappig en er zit altijd een dubbele boodschap in dit soort “grapjes’. Wanneer jij er iets van zegt kun je er donder op zeggen dat hij het zal afdoen met “Joh, niet zo serieus, je kunt toch wel tegen een grapje.”
3. Sabotage
Bewust taken verkeerd uitvoeren of afspraken niet nakomen of ‘vergeten’, bijvoorbeeld: geld of belangrijke documenten achterhouden. Beloven een belangrijke boodschap te doen waar jij op zit te wachten en die dan ‘vergeten’. Gezamenlijke afspraken op het allerlaatste moment annuleren. Zeggen iets te plannen of te regelen maar het vervolgens niet doen of spullen die jij nodig hebt opzettelijk kwijt of stukmaken.
Waarom narcisten passieve agressie inzetten
Het doel van de narcist met deze vormen van passieve agressie is zelden om een conflict op te lossen maar om macht en controle te behouden, afhankelijkheid te creëren en jouw zelfvertrouwen te ondermijnen. Daarnaast kunnen ze door het inzetten van passieve agressie hun verantwoordelijkheden vermijden.
Het effect op jou als slachtoffer
Leven met passieve agressie is vermoeiend en verwarrend. De impact kan groot zijn.
Je kunt gemakkelijk gaan twijfelen aan jezelf en gaan analyseren of jij het probleem bent. Je ervaart continue gevoelens van onzekerheid omdat je nooit weet waar je aan toe bent. Hierdoor raak je uitgeput van het ontcijferen van dit onvoorspelbare gedrag en het voorkomen ervan. Dit veroorzaakt een gevoel van machteloosheid omdat je geen grip kunt krijgen op het gedrag van de narcist en het tegelijk ook niet kunt voorkomen.
Passieve agressie kan daarom net zo schadelijk zijn als openlijke agressie. Omdat het subtieler is kun je er zelfs meer last van hebben omdat het ook voor de buitenwereld niet zichtbaar is wat er gebeurd.
Hoe herken je passieve agressie bij narcisme?
Hieronder beschrijf ik enkele signalen waarop je kunt letten om meer bewustwording te creëren.
- Je hebt vaak het gevoel dat er ‘iets niet klopt’ maar je kunt de vinger er niet opleggen. Dit is je onderbuikgevoel dat spreekt of je intuïtie. Vertrouw daarop! Het klopt.
- De ander zegt vaak dat je overdrijft of te gevoelig bent.
- Je wordt regelmatig genegeerd of buitengesloten, vooral na conflict.
- De ander maakt sarcastische of cynische opmerkingen over jou of mensen van wie je houdt. De opmerkingen doen pijn maar zijn zo genaamd “grappig” bedoeld.
- Belangrijke afspraken worden niet gemaakt of niet nagekomen.
Herken je meerdere van deze patronen? Dan is de kans groot dat je te maken hebt met passieve agressie of narcistisch gedrag.
Hoe ga je ermee om?
1. Herken en benoem het gedrag
De eerste stap is bewustwording. Zeg tegen jezelf: “Dit is passieve agressie, dit ligt niet aan mij.”
2. Blijf bij de feiten
Als je ervoor kiest om te reageren, blijf dan neutraal en correct. Bijvoorbeeld: “Je hebt gezegd dat je ditzou doen, maar het is niet gebeurd. Kun je uitleggen waarom?”
3. Voed het spel niet
Narcisten willen dat je gefrustreerd raakt. Gun hen dit niet! Blijf rustig en ga niet in discussie over intenties. Richt je op het gedrag en niet op de verklaringen van de narcist voor het gedrag.
4. Stel grenzen
Je mag aangeven: “Als je met we wilt praten, doe dat dan rechtstreeks. Ik reageer niet op stiltes of sarcasme.”
In dit artikel leer je hoe je gezonde grenzen stelt voor jezelf.
5. Overweeg afstand
Als passieve agressie een patroon blijft en er geen bereidheid is te veranderen, kan het de beste keuze voor jezelf zijn om afstand te creëren of zelf te regel van “No Contact” toe te passen.
Tot slot
Het belangrijkste is te onthouden dat passieve agressie niets zegt over jouw waarde als mens! Het is een overlevings- of machtsstrategie van de ander. Jij hoeft dat niet te dragen of op te lossen.
Door het gedrag te herkennen en duidelijke grenzen te stellen, pak je stukje bij beetje de regie terug. Je hoeft niet langer aan jezelf te twijfelen of op zoek te gaan naar verborgen betekenissen in het passief agressieve gedrag van je narcistische partner. Je mag relaties kiezen waarin communicatie open, eerlijk en respectvol verloopt.
Heb je vragen naar aanleiding van dit artikel? Stuur me gerust een berichtje, ik beantwoord ze graag!
